Z cyklu: Chrońmy nasze wody… Małe, śródpolne zbiorniki wodne

ELKA KROPELKA
fot. Adam Brysiewicz

Jadąc w trakcie urlopu pociągiem, w zamyśleniu nad codziennymi sprawami często formą odstresowania może być podziwianie piękna naszej polskiej natury. Zielone lasy, żółto jasne łąki, urodzajne pola uprawne to tylko nieliczne z widoków, które oglądamy z okien pociągu. W trakcie podróży możemy zaobserwować także niewielkie zbiorniki wodne zlokalizowane na użytkach zielonych, którymi są tzw. śródpolne oczka wodne.

Spotykane są one na obszarze całej Polski, ale najbardziej licznie występują w północnej części kraju. Ma to związek z ukształtowaniem powierzchni Polski, które wywarło ostatnie zlodowacenie bałtyckie. Oczka wodne, zwane również zagłębieniami wytopiskowymi lub bezodpływowymi zagłębieniami terenowymi, najbardziej charakterystyczne są dla obszarów wysoczyzn morenowych i obszarów moreny dennej.

Śródpolnymi oczkami wodnymi określamy drobne, bezodpływowe zbiorniki wodne, zazwyczaj o kształcie kolistym, głębokości dochodzącej do 3 m (zazwyczaj jednak ok. 1 m) oraz o powierzchni nie przekraczającej z reguły 1 ha. Jedną z form ochrony pozostałości ekosystemów są „użytki zielone”, do których zaliczamy oczka wodne. Pełnią one wiele funkcji, które możemy podzielić na dwie grupy:

- funkcje fizjocenotyczne                                                             

- funkcje biocenotyczne

Do funkcji fizjocenotycznych zaliczamy tworzenie przez małe, śródpolne zbiorniki wysp i korytarzy ekologicznych, które stanowią szlaki dla wędrówek zwierząt lądowych oraz są przystanią dla przelotnych ptaków migrujących. Oczka śródpolne są również głównym biotopem większości gatunków płazów. Stanowią też miejsce bytowania i rozrodu przedstawicieli planktonu, ryb i innych organizmów żywych.

Funkcje biocenotyczne oczek śródpolnych wraz z pasem zieleni polegają między innymi na funkcjonowaniu ich jako ostoi zwierząt uczestniczących w biologicznej ochronie plonów. Ponadto są miejscem gnieżdżenia się i żerowiskiem drobnej zwierzyny łownej oraz lokalnym bankiem genów dzikich gatunków roślin i zwierząt. Warto wspomnieć również o roślinności szuwarowej i wodnej. Charakteryzuje ją znaczna różnorodność w porównaniu z jeziorami czy drobnymi ciekami wodnymi.

Tak bujna roślinność oczek wychwytuje biogeny oraz metale ciężkie, co ogranicza migrację związków chemicznych z pól i zatrzymuje oraz sprzyja samooczyszczaniu się środowiska.

W przyszłości będziemy kontynuować temat śródpolnych oczek wodnych. Poznamy powody ich degradacji, postaramy się znaleźć formy ich ochronny, a także opisać poszczególnych mieszkańców. Oczka wodne są bowiem wartym uwagi elementem krajobrazu rolniczego i ciekawą grupą zbiorników wodnych.

 

tekst i zdjęcia: A. Brysiewicz

Galeria: 
fot. A. Brysiewicz
fot. A. Brysiewicz