Morskie fale

ELKA KROPELKA
Falowanie fot. A. Brysiewicz

Sezon wakacyjny za nami i codziennie coraz chłodniej, ale myślami i wspomnieniami możemy wrócić nad nasze rodzinne Morze Bałtyckie. Dziś kilka słów o magii morza, którą tworzą fale. Czym są, jak powstają i jakie są rodzaje? O tym w dzisiejszym artykule.
Falowanie to poruszanie się cząsteczek wody po orbitach koła lub elipsy. Ruch ten wywołują uderzenia wiatru o powierzchnię wody. Wielkość fali zależy od siły wiatru i długości  jego działania. Najprościej ujmując wiatr swoim działaniem zakłóca powierzchnię wody, tworząc na początku lekkie zmarszczenia, które z upływem czasu przechodzą w fale wiatrowe. Jak podaje definicja fale wiatrowe to „uporządkowany, falowy oraz w niewielkim stopniu postępowy ruch przypowierzchniowych warstw wody w zbiornikach wodnych, wywołany wiatrem”.

Gdy patrzymy z plaży na tworzące się fale lub gdy obserwujemy je z pokładu statku to wydaje nam się, że poszczególne fale nabiegają na siebie i przesuwają masy wody. Jest jednak inaczej, gdyż to tylko fale przechodzą, a woda stoi w miejscu. Można to potwierdzić robiąc małe doświadczenie. Gdy rzucimy do wody styropianową łódkę to zaobserwujemy, że nadbiegająca fala podnosi przedmiot, który po jej przejściu opada, nie ulegając przesuwaniu. I tak się dzieje z każdą następną falą. Łodka na fali wykonuje ruchy do góry i na dół, choć nie są to ruchy po linii prostej.

Jeżeli prowadzilibyśmy dokładne badania to zaobserwowalibyśmy, że każda cząsteczka wody w płaszczyźnie pionowej, która jest prostopadła do frontu fali, wykonuje ruchy koliste według orbit zbliżonych do okręgu. Wszystkie sąsiadujące cząsteczki wody, znajdująca się na linii kierunku biegu fali biegną po orbicie z opóźnieniem w stosunku do poprzedzającej cząsteczki. Taki wahadłowy ruch wody od brzegu, oraz w stronę brzegu nazywany jest przybojem i występuje na wybrzeżach płaskich. W miarę zbliżania się fali do brzegu kołowy ruch cząsteczek wody zostaje zakłócony na skutek wodnych tarć o dno i spadku prędkości fali. Następuje wówczas spiętrzenie fali, załamanie i rozbicie o brzeg. W akwenach płytkich na parametry fali ma też wpływ głębokość akwenu.

Oprócz najbardziej popularnych fal spotykamy jeszcze falowanie:
a) sejsmiczne - wywołane podmorskim trzęsieniami ziemi i mogą wówczas powstać wysokie i niszczycielskie fale nazywane tsunami, powstałe w wyniku wybuchu podmorskiego bądź podoceanicznego wulkanu;
b) pływowe - wywołane przyciąganiem Słońca i Księżyca;
c) baryczne (sejsze) - wywołane różnicami ciśnienia atmosferycznego;
d) okrętowe - wywołane ruchem morskich jednostek pływających.

Morskie fale są ważnym czynnikiem rzeźbotwórczym kształtującym brzeg morski, powodując zarówno abrazję i erozję, jak też osadzanie.

 

Tekst i zdjęcia: A. Brysiewicz

Galeria: 
Falowanie
Fale